Maak kennis met oude ambacht tijdens een excursie naar de eendenkooi op Schiermonnikoog

Eendenkooi Schiermonnikoog

Een van de plekken waar ik nog nooit eerder was geweest op Schiermonnikoog was de eendenkooi. Een plek die je alleen kunt bezoeken met een excursie, want de eendenkooi is stukje beschermd gebied. Alleen met een kooiker is dit gebied te bezoeken in de zomermaanden. Tijd om dit stukje onbekend gebied eens te bezoeken met een excursie. Een gebied vol mystiek en onbekendheid, waar een mysterieuze sfeer hangt. Maak kennis met de eendenkooi tijdens een excursie op Schiermonnikoog.

De eendenkooi op Schiermonnikoog

Waarschijnlijk heb je net als ik geen idee wat een eendenkooi precies inhoudt, gelukkig geeft kooiker Theun Talsma een duidelijk uitleg met af en toe een cynische noot. Waar er vroeger nog drie verschillende eendenkooien op het eiland waren, is er tegenwoordig nog een te bekijken. De eendenkooi is onlosmakelijk verbonden met de boerderij de Kooiplaats sinds 1861. De eerste eendenkooi (1736) op Schiermonnikoog lag op de plek waar tegenwoordig het dorpshuis staat, de andere lag op de Reddingsweg. Dat de huidige eendenkooi op het oostelijk deel van het eiland ligt is niet raar, het eiland verplaatst zich steeds meer naar het oosten. Op dit deel van het eiland wonen geen mensen, na de Kooiplaats vind je er geen huizen meer en dat is gunstig, want de omgeving moet rustig zijn.

Vroeger werd de eendenkooi gebruikt om eenden te vangen voor consumptie. Op deze manier kwam er geen geweer aan te pas. Een traditionele eendenkooi bevat een zoetwaterplas omringd door een kooibos, een eendenkooi is een typisch Nederlands verschijnsel. Tegenwoordig worden er geen eenden meer gevangen voor consumptie.

Eendenkooi Schiermonnikoog
Eendenkooi Schiermonnikoog

Kooibos

Een eendenooi is te herkennen aan de zoetwaterplas dat in een kooibos ligt. Aan het water zijn vier, heel soms zes, armen te vinden; ook wel de vangpijpen. Dit zijn kromme sloten waar de eenden gevangen worden. De laatste jaren niet meer voor consumptie, maar voor onderzoek. De pijpen zijn overdenkt met gaas en lijken wel op een kooi. Bij het uiteinde worden ze steeds smaller om uiteindelijk in een vanghok te eindigen. Er zijn vier verschillende vangpijpen in verband met de windrichting, de wilde eenden hebben vrij snel door dat er wat gaat gebeuren en vliegen tegen de wind in.

Friese Kooi

De eendenkooi op Schiermonnikoog is een typisch voorbeeld van een Friese Kooi. Je vindt langs de vangpijp een rieten scherm die nergens onderbroken wordt. Door kleine gaatjes kan de kooiker door het scherm kijken. Ook bij het scherm dat aan het meer zit, zit een klein kijkgat. De eenden kunnen de kooiker hierdoor niet zien. Het meer zelf is omringd door graswallen. Aan beide zijkanten vind je een stuk gras voor de eenden om te rusten. Rondom het water vind je nog een hoge wal. Hier loopt een pad, bedekt met mos, waardoor de kooiker om de plas heen kan lopen.

Eendenkooi Schiermonnikoog
Eendenkooi Schiermonnikoog

Eendenkooi anno 2020

Het kooikersvak is een eeuwen oude ambacht die doordat Natuurmonumenten de eendenkooi heeft gerestaureerd, in stand gehouden wordt. Hoewel de ambacht in 2020 op een andere manier uitgevoerd wordt dan tot 1959, is het een mooie manier om kennis te maken met het kooikersvak. Tegenwoordig worden er gemiddeld 150 eenden per seizoen geringd en weer uitgezet. Het zijn eenden uit Scandinavië en Rusland die tussen oktober en januari Schiermonnikoog aan doen. Eenden die van belang zijn voor het onderzoek: wilde eend, smient, wintertaling, pijlstaart en de slobeend.

Eendenkooi Schiermonnikoog

Hoe werkt een eendenkooi?

Tijdens mijn kennismaking met een eendenkooi duurde het even voordat ik doorhad hoe het ringen van de eenden precies in zijn werking gaat. Kooiker Theun Talsma, een echte eilandrot en al jaren verbonden aan de eendenkooi, legt je goed uit hoe het proces werkt. In de zoetwaterplas zwemmen het gehele jaar door tamme eenden, bij ons waren dit pijlstaarten. Deze worden gebruikt als lokeenden voor de wilde eenden. Overigens gebeurt dit alleen van oktober tot en met januari. Deze tamme eenden worden het gehele jaar gevoerd en zijn daardoor gewend aan de kooiker.

In de nachten gaan deze tamme eenden op zoek naar voedsel op de kwelders en nemen ze andere, wilde eenden mee terug naar de eendenkooi. Daar komt de kooiker pas in beeld. Allereerst wordt de windrichting bepaald voor het kiezen van de vangpijpen. Voer wordt over het gaas gegooid in de vangpijp, hier komen de tamme eenden op af en die nemen de wilde eenden mee. Zodra de eenden in de vangpijp zitten, gaat de kooiker tussen de plas en de eenden in staan. De eenden schrikken en vliegen tegen de wind verder de pijp in. Aan het einde van de vangpijp lijkt het alsof het licht is, waardoor de eenden ervoor kiezen om daar naar toe te vliegen. Dit is echter een spiegel en uiteindelijk belanden de eenden in het vanghokje. De klep wordt gesloten en de vogel wordt bekeken en geringd.

Eendenkooi Schiermonnikoog

Wist je dat de pijp uit gaan terug te lijden is aan de vangpijp voor wilde eenden? De eenden gingen hier vroeger de pijp uit.

Handige tips voor een excursie naar de eendenkooi op Schiermonnikoog

  • Een excursie naar de eendenkooi is alleen in de zomermaanden te boeken via het bezoekerscentrum
  • Voor vijf euro (juli 2020) wordt je in uurtje rondgeleid door de eendenkooi
  • Kooiker Theun Talsma weet niet alleen veel over de eendenkooi, ook over het eiland. Hij woonde op een van de boerderijen die na de Nederlandse bevrijding (Schiermonnikoog werd pas op 11 juni bevrijd) weg moest voor vluchtende Duitsers
  • De eendenkooi kun je tijdens een dagje Schiermonnikoog bezoeken, maar natuurlijk ook als je langer op het eiland bent.
Eendenkooi Schiermonnikoog
Meer lezen over Schiermonnikoog
Restaurants op Schiermonnikoog
Wat te doen op Schiermonnikoog
Balgexpres
Excursie Engelsmanplaat
Wandelroutes op Schiermonnikoog
Schiermonnikoog in de winter


Overnachten op Schiermonnikoog
It Aude Kolonyhus
Hotel van der Werff
Vitamaris
Tips voor alle accommodaties


Meer lezen over Texel
Meer lezen over Vlieland
Meer lezen over Borkum
Meer lezen over Romo

Misschien vind je deze ook leuk om te lezen

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *