5 December is het weer zover, de feestdag voor kinderen in Nederland: Sinterklaas. Een feest dat de laatste jaren steeds meer kritiek krijgt, dat laat ik in deze blog even buiten beschouwing. Op de Waddeneilanden vieren ze Sinterklaas op hun eigen manier. Begin december viert ieder eiland zijn eigen varianten op het volksfeest. Een feest met eilanders onder elkaar. Ondanks al de kritieken op tradities afgelopen jaren, zijn deze nog wel in stand gebleven. Tijd om te kijken naar de Sinterklaas tradities op de Waddeneilanden.
Begint december wordt op Borkum Klaasohm gevierd, een traditie dat teruggaat naar de tijd van de walvisvaarders. De oorsprong voor deze viering is niet helemaal duidelijk. Desondanks is het ingebed in de cultuur op Borkum. In de nacht van 5 op 6 december wordt dit fenomeen gevierd. Dat het met Sinterklaas te maken heeft zie je terug in de naam. Klaas komt van Klaus – Nikolaus en Omh betekend oom. Het feest bevat elementen zoals wij dat kennen op het vasteland, maar ook een aantal andere elementen.
Tijdens Klaasohm worden de jonge vrouwen op het eiland op hun achterste geslagen met een koehoorn. Dit stamt terug uit de tijd dat de walvisvaarders vroeger begin december op zijn laatst terugkeerden op het eiland en daardoor de macht weer terug moesten veroveren van de vrouwen, die tot die tijd de baas waren in huis. In de nacht gaan zes als Klaasohm verkleden jongemannen begeleid door een Wiefke het eiland over, wie de zes jongemannen zijn, blijft tot het einde geheim. De wiefkes hebben een katachtig masker op. Op verschillende plekken op het eiland worden de Klaasohms aangekleed en gaan met veel kabaal naar de hal van de Borkum Kleinbahn. Hier vindt een ritueel plaats waarbij alleen op Borkum geboren mannen bij aanwezig mogen zijn. Hier worden rituele gevechten gehouden om duidelijk te maken wie de leiding heeft. Daarna volgt een tocht over het eiland waar de gehele bevolking bij aanwezig is.
De Klaasohms dragen een hoofddeksel met schaapsvel en veren van meeuwenvleugels. Er zijn maar een paar kleine openingen zodat de Klaasohm om zich heen kan kijken en iets kan drinken. Zijn neus lijkt op een rode penis en de koehoorn wordt gebruikt om de vrouwen op de billen te slaan. De jonge vrouwen die een tik hebben gekregen, krijgen Moppe, een soort oude wijvenkoek. Hiermee strooien ze net als Zwarte Piet. De Klaasohms gedragen zich tijdens deze tocht net als een Sinterklaas. Na de tocht komen de Klaasohms samen op het plein in het centrum. Hier staat een reclamezuil met een platte bovenkant. Alle Klaasohms en Wiefkes laten zich vallen met het gezicht naar beneden op de menigte die inmiddels rondom de zuil staat. Ze geven zich helemaal over en het opvangen wordt gezien als een daad van vertrouwen.
Ook op Terschelling wordt Sinterklaas net even wat anders gevierd. Op 6 december wordt hier Sunderum gevierd. Een feest waarbij mannen verkleed over het eiland spoken. De mannen proberen onherkenbaar te blijven en spreken met verdraaide stemmen. Als een Sunderum ontmaskert wordt, mag men in bepaalde termen maar laten weten wie het is. Vrouwen en kinderen mogen in die tijd niet de straat op, anders worden ze achtervolgd of vastgebonden. Pas aan het einde van de avond zijn ze welkom op het dansfeest.
Op Ameland kun je als toerist maar beter wegblijven op 4 en 5 december. De meest woeste variant van Sinterklaas vindt namelijk plaats op Ameland: Sunneklaas. Het eiland kent twee varianten van Sinterklaas. Op 4 december is het feest voor de kleine Sunneklazen; jongens van 12-17 jaar. Zij zijn gekleed in witte gewaden en bewapend met knuppels. Tijdens het invallen van de schemering zijn ze op zoek naar kleine kinderen onder de 12 jaar, die maar het beste in huis kunnen blijven.
Op 5 december komen de echte Sunneklazen van 18 jaar en ouder de staat op. Ramen van de huizen dienen geblindeerd te worden, anders worden ze zonder pardon ingeslagen. Met een knuppel in hun hand wordt iedereen van de straat geveegd. Kleine Sunneklazen en vrouwen proberen van huis naar huis te rennen zonder gepakt te worden. Of ze wachten in de feestzaal tot de Sunneklazen binnenkomen. Wanneer ze een Sunneklaas zien, moeten zij respect tonen; dansen of een sprong maken over de stok, doen ze dit niet, dan kunnen ze een tik krijgen.
Op Vlieland en Texel vinden vergelijkbare feesten als Schiermonnikoog en Terschelling plaats.
Klozum is het feest dat op 5 december op Schiermonnikoog gevierd wordt. Hoewel het op dezelfde dag valt, heeft het niets te maken met Sinterklaas (dat wel gewoon gevierd wordt op 5 december). Klozum, afgeleid van Klaasoom, wordt op het eiland gevierd door de eilanders die zich verkleden en langs de deuren gaan. Hier doen zowel mannen als vrouwen aan mee.
Na de Sinterklaasactiviteiten, rond half 9, maken deze klozums een rondje over het eiland en gaan bij huizen naar binnen waarbij de voordeur open staat. Ze spelen hier situaties na of zetten mensen voor schut na bepaalde gebeurtenissen van afgelopen jaar. Het is aan de inwoners de taak om te raden wie er vermomd hun huis binnen kwamen vallen.
Om 12 uur ’s nachts verzameld iedereen zich in de Toxbar waar het Demasqué plaatsvindt. Hierna vieren de bewoners nog uren feest. Voor kinderen is er op 3 en 4 december hun eigen Klozumviering. Ze gaan verkleed langs de deuren en roepen Klozum, Klozum voor snoep. Wanneer de deur openstaat of de lampen op de gang branden, mogen de kinderen langskomen. Valt 5 december in het weekend, dan wordt het verplaatst naar de maandag.
Met Your Travel Guide wil ik je inspireren om te onthaasten in het leven, om langzamer te reizen, een andere manier van reizen toe te passen en bijzondere ervaringen op te doen. Om slow travel toe te passen in je reizen. Mijn liefde voor lijstjes komt terug in dingen die je kunt doen op bestemmingen, niet dingen die je moet doen. Neem de tijd om te reizen.
Veel liefs, Marjolein
Buy me a coffee
Buy me nowSamenwerken? Leuk!
Bekijk de mogelijkheden